اورتودنسی
ارتودنسی چیست؟
درمان ارتودنسی نوعی درمان دندان پزشکی است که دندان ها را صاف و مرتب میکند و مشکلات بایت یعنی نامناسب بودن سطح تماس دندانهای بالا و پایین با یکدیگر را اصلاح می نماید.
در درمان ارتودنسی دندان از وسیله ارتودنسی که معمولاً در داخل دهان قرار می گیرد استفاده می شود تا دندان ها یا فکها در موقعیت مورد نظر قرار بگیرند. یکی از رایج ترین وسیله های ارتودنسی که بسیاری از ما با آن آشنا هستیم براکت یا همان سیم گرفتن دندان ها است که در آن به هر دندان قطعه فلزی کوچکی چسبانده می شود و یک سیم فلزی به آن ها وصل می شود و به اصطلاح دندانها سیم کشی می شوند. اما این براکت که به آن براکت فلزی میگوییم تنها یکی از انواع گوناگون وسیله های ارتودنسی است.
انواع وسیله های ارتودنسی چیست؟
براکت: براکت ارتودنسی طراحی های مختلف دارد اما سیستم عملکرد همه آن ها به یک صورت است. در سیستم براکت، نگین های براکت که به دندانها چسبانده می شوند نقش دستگیره را ایفا می کنند و سیم ارتودنسی این دستگیره ها را گرفته و دندانها را می کشد. انواع مختلف براکت عبارتند از براکت فلزی، براکت سرامیکی، براکت پشت دندانی یا لینگوال.
الاینر شفاف یا اینویزیلاین: وظیفه این وسیله ارتودنسی مشابه براکت است یعنی دندانها را به جایگاه بهتری هدایت می کند اما در آن از هیچ قطعه فلزی استفاده نشده و تنها از پلاستیک شفاف ساخته شده است تا در دهان نامرئی باشد.
هدگیر: هدگیر ارتودنسی که بیشتر در گذشته رایج بوده است، وسیله ای است که بر روی سر قرار میگیرد و از جلو به حلقه فلزی که دور دندان آسیاب انداخته شده است و یا به بخشی از براکت متصل می شود. هدگیر خود انواع مختلف دارد که هر کدام برای حل مشکل ارتودنسی خاصی استفاده می شوند.
بایت پلیت: این وسیله ارتودنسی برای اصلاح مشکل اوربایت استفاده میشود. به این صورت که اجازه نمی دهد فک بالا هنگام بسته شدن دهان بیش از حد پایین بیاید.
ورسس و الاستیک: فنر فورسس یا فورسوز فنر فلزی است که به براکت دندان های آسیاب بالا و دندان های جلویی پایین وصل می شود تا موقعیت این دندانها نسبت به هم را اصلاح کند. الاستیک حلقه کشی است که همانند فنر فورسس برای اصلاح موقعیت دندان های بالا به دندان های پایین استفاده می شود.
هربست: این وسیله در دوران رشد اسکلتی در کودکان و نوجوانان استفاده میشود و به همراستایی و اصلاح تناسب بین دندان ها و فکهای بالا و پایین کمک می کند. به این ترتیب که رشد فک پایین را افزایش میدهد و جلوی رشد فک بالا را میگیرد تا مشکل جلوزدگی فک بالا اصلاح شود.
پهن کننده کام: پهن کننده کام که به آن وسیع کننده کام هم میگویند وسیله ای برای پهنتر کردن سقف دهان در سن رشد است تا فضای بیشتری در قوس دندانی ایجاد شود و مشکل تنگی کام برطرف شود.
نگهدارنده ارتودنسی یا ریتینر: این وسیله ارتودنسی پس از درآوردن براکت استفاده می شود تا دندان ها در جایگاه جدید خود تثبیت شوند و به موقعیت قبل برنگردند.
فضا ساز یا جدا کننده ارتودنسی (Separator): این وسیله ساده در واقع یک قطعه پلاستیکی یا فلزی کوچک است که بین دو دندان آسیابی که تنگاتنگ یکدیگر قرار گرفته اند، گذاشته میشود تا کمی بین آنها فاصله ایجاد کند. هدف از ایجاد فاصله این است که بتوان حلقه فلزی لازم برای سیستم براکت را دور دندان آسیاب انداخت.
فضا نگهدار: این وسیله ارتودنسی که انواع گوناگون دارد برای حفظ طول قوس دندانی پس از افتادن دندان شیری استفاده میشود تا جای کافی برای بیرون زدن دندان دائمی باقی بماند.
انواع روش های ارتودنسی برای صاف و مرتب کردن دندان ها
براکت معمولی یا ثابت
براکت معمولی همان براکت فلزی است که متشکل از نگین های براکت به تعداد دندان ها، سیم ارتودنسی، حلقه فلزی، حلقه کشی یا سیمی لیگاچور (در سیستم خود لیگاچور دیمون نیازی به لیگاچور نیست) و گاهی اوقات حلقه های کشی الاستیک است. به هر دندان یک نگین براکت چسبانده می شود. سپس سیم ارتودنسی به نگین های براکت وصل می شود و به این ترتیب از سطح جلوی همه دندانها عبور می کند. این کار هم برای دندان های بالایی و هم برای دندان های پایینی انجام می شود.
مزایا
- راکت فلزی بسیار محکم و مقاوم است و در مقایسه با روش های دیگر خیلی کمتر دچار شکستگی و آسیب می شود.
- براکت فلزی را می توان برای مشکلات ارتودنسی پیچیده به کار گرفت اما این قابلیت در روش های دیگر وجود ندارد.
- هزینه درمان ارتودنسی با براکت فلزی کمتر از روشهای دیگر است.
- متداولترین روش درمان ارتودنسی در حال حاضر، براکت فلزی است.
معایب
- در درمان ارتودنسی با براکت فلزی باید آمادگی ظاهر فلزی و سیم کشی دندان ها را داشته باشید این مشکل در روشهای دیگر ارتودنسی وجود ندارد.
براکت سرامیکی
براکت معمولی همان براکت فلزی است که متشکل از نگین های براکت به تعداد دندان ها، سیم ارتودنسی، حلقه فلزی، حلقه کشی یا سیمی لیگاچور (در سیستم خود لیگاچور دیمون نیازی به لیگاچور نیست) و گاهی اوقات حلقه های کشی الاستیک است. به هر دندان یک نگین براکت چسبانده می شود. سپس سیم ارتودنسی به نگین های براکت وصل می شود و به این ترتیب از سطح جلوی همه دندانها عبور می کند. این کار هم برای دندان های بالایی و هم برای دندان های پایینی انجام می شود.
مزایا
براکت سرامیکی به دلیل رنگ سفید یا شفاف از نظر زیبایی مطلوب است و کمتر نگران بد شدن ظاهر دندانها و لبخند خواهید بود.
معایب
- براکت سرامیکی شکننده تر از براکت فلزی است بنابراین امکان شکستن آن و نیاز به ترمیم و مراجعه به ارتودنتیست بیشتر است.
- هزینه براکت سرامیکی بیشتر از براکت معمولی است.
- اگر مراقب بهداشت دهان نباشید ممکن است براکت تغییر رنگ پیدا کرده و زیبایی خود را از دست بدهد.
براکت پشت دندانی
براکت پشت دندانی در واقع همان سیستم براکت فلزی است که به سطح پشتی دندانها یعنی همان سطحی از دندان که روبه زبان قرار دارد متصل می شود. از آنجایی که سطح پشتی دندانها با سطح جلویی آنها تفاوت زیادی دارد برای براکت پشت دندانی، باید سیستم براکت به صورت اختصاصی برای بیمار ساخته شود.
مزایا
این سیستم براکت به سطح پشتی دندانها چسبانده میشود پس در هنگام صحبت کردن، خندیدن یا باز کردن دهان دیده نمی شود. از این رو زیبایی لبخند تحت تاثیر قرار نمی گیرد. این ویژگی برای بسیاری از افراد اهمیت دارد.
معایب
- نصب براکت و تنظیم آن به دلیل دسترسی سخت تر ارتودنتیست به آن، زمان بیشتری میبرد و معمولاً هزینه بیشتری دارد.
- این سیستم براکت به صورت سفارشی ساخته میشود پس هزینه آن بیشتر از براکت فلزی و یا حتی براکت سرامیکی است.
- از آنجایی که براکت به سطحی از دندان چسبانده شده که رو به زبان قرار دارد، عادت کردن زبان به موقعیت جدید و تلفظ حروف و صداها با مشکل مواجه می شود و مدتی طول می کشد یاد بگیرید با براکت پشت دندانی راحت و درست صحبت کنید. این کار نیاز به تمرین بیشتری در مقایسه با سیستم های دیگر براکت دارد.
- تمیز کردن دندان ها ممکن است کمی سخت تر باشد چون دسترسی مسواک به سطح پشتی دندانها دشوارتر است.
براکت پشت دندانی
درمان ارتودنسی با این پلاک پلاستیکی بیرنگ اندکی متفاوت است چرا که در آن خبری از نگین های براکت و سیم ارتودنسی نیست. الاینر یک پلاک کامل است که دندانها را در بر میگیرد و به آنها نیرو وارد میکند تا دندان ها را به جایگاه خاصی برساند. هر دو هفته یک بار باید این الاینر را با الاینر جدیدی عوض کنید.
مزایا
- مهمترین مزیت این روش، بی رنگ بودن کل وسیله ارتودنسی است. از این رو به این روش درمان ارتودنسی، ارتودنسی متحرک و نامرئی هم میگویند. هنگامی که الاینر در دهان قرار می گیرد کسی متوجه وجود آن نمی شود. بنابراین نگرانی از بابت بد شدن زیبایی دهان وجود ندارد.
- مزیت دیگر این روش آن است که این وسیله به دندانها چسبانده نمی شود و در واقع بر خلاف براکت، ثابت نیست.
- اگر چه این برای بسیاری از افراد یک مزیت مهم به شمار میآید چون هر زمانی که بخواهند میتوانند آن را در بیاورند، برای برخی افراد ایراد به شمار میآید چرا که نمی توانند دقت و توجه کافی در استفاده منظم از الاینر داشته باشند و ممکن است که دائماً فراموش کنند الاینر را در دهان بگذارند و در نتیجه دستاوردی نخواهند داشت.
- تمیز کردن دندانها با این وسیله راحت تر است چون تنها کافیست الاینر را از دهان در بیاورید.
معایب
- همان طور که گفته شد ثابت نبودن آن می تواند یک اشکال به حساب بیاید.
- ایراد دیگر این روش، هزینه بالاتر آن است. هر دو هفته یکبار باید الاینر جدیدی استفاده کنید و الاینر قبلی دیگر قابل استفاده نیست چون دندان ها حرکت کرده اند و در موقعیت جدیدی قرار گرفته اند.
- درمانهای پیچیده را نمیتوان با الاینر شفاف انجام داد.
- هر بار موقع تمیز کردن دهان باید الاینر را هم در بیاورید و جداگانه تمیز کنید.
انواع روش های ارتودنسی برای صاف و مرتب کردن دندان ها
مراحل ارتودنسی ممکن است در افراد مختلف بر اساس نوع درمان و نوع دندان ها کمی متفاوت باشد اما به طور کلی یکسری مراحل ثابت دارد که در ادامه به توضیح آنها پرداخته ایم :
- ابتدا در جلسه ی اول دکتر ارتودنسی دندان های شما را معاینه می کند و مشکلات دندانها و نوع درمان و هزینه را برای شما توضیح می دهد.
- بعد از آن برای اینکه بتواند دقیق تر دندان های شما را بررسی کند از آنها عکس رادیولوژی می گیرد.
- قبل از شروع کار دکتر ارتودنتیست وضعیت لثه ها و دندان های شما را بررسی می کند. اگر لثه ها دچار عفونت و یا تحلیل رفتگی باشند باعث می شود ارتودنسی به درستی صورت نگیرد و یا اگر دندان شما پوسیده باشد و یا نیاز به کشیدن داشته باشد باعث اختلال در روند کار می شود، پس ابتدا باید آنها را رفع کنید.
- حال باید بر اساس نوع ارتودنسی (متحرک، ثابت و یا نامرئی) که می خواهید، کار را شروع کند.
برای درمان ارتودنسی های متحرک باید از دندان ها قالبگیری شود تا الاینرهای متحرک مخصوص آنها ساخته شود. باید حدود ۱۵ الاینر بسازند، البته این تعداد بر اساس مشکلات دندانی ممکن است بیشتر و یا کمتر شود. باید هر دو هفته یکبار آنها را تعویض کرد.